منوی اصلی

سامانه پیامک

تلفن گویا

آمار بازدید سایت

امروز372
این هفته1564
این ماه9406
مجموع691520
افراد آنلاین 12

ورود کاربران

اگر تصویر خوانا نیست روی آن کلیک کنید تا تصویر جدید ایجاد شود.

صفحه نخست مقـالات روشهای بهره برداری آب ازمنابع غیرمتعارف
روشهای بهره برداری آب ازمنابع غیرمتعارف چاپ فرستادن به ایمیل
بازدیدها: 7271   

مطالعه موردی بررسی استفاده از آبهای بازیافتی(پساب خانگی)

تصفیه خانه نیشابور در دشت کشاورزی نیشابور

محمد حسن حبیبی

کارشناس علوم اقتصادی ودانشجوی کارشناسی ارشد برنامه ریزی شهري

آدرس ایمیل جهت جلوگیری از رباتهای هرزنامه محافظت شده اند، جهت مشاهده آنها شما نیاز به فعال ساختن جاوا اسكریپت دارید

 

چکیده:

لزوم بهره گیری از منابع آبی غیر متعارف،موضوعی است که امروزه بعنوان یک ضرورت اجتناب ناپذیر بویژه در کشور ما نمایان شده است.این موضوع برای شهرهای ایران مخصوصا شهر نیشابور بصورت خاص مطرح است.بعضی از کارشناسان استفاده از پساب خانگی را در بخش کشاورزی بعنوان راه حل مناسبی جهت دفع فاضلاب میدانند،زیرا اولاجایگزین مناسبی برای آبهای باکیفیت خوب بوده و دیگر اینکه عناصر ومواد غذایی مورد نیاز گیاه را در اختیار قرار میدهد.

پایین آمدن سطح آبهای زیرزمینی نه تنها باعث گران شدن هزینه پمپاژ آب زیرزمینی شده است بلکه موجب کاهش کیفیت آب نیز میگردد.این مشکلات موجب زیر سوال بردن پایداری منابع آب زیر زمینی برای استفاده کنندگان مختلف بویزه بخش کشاورزی گردیده است.

با عنایت به مشکلات جدی مدیریت آب زیرزمینی در استان خراسان رضوی زیر حوضچه نیشابور از حوضچه آبریز کالشور در این استان برای انجام این تحقیق انتخاب گردیده است.دشت نیشابور از جمله دشتهای وسیع آبریز کالشور میباشد که بیشترین زمینهای آبی رادر خود جای داده است. دشت نیشابور دارای اقلیم خشک تا نیمه خشک است و آب زیر زمینی منبع اصلی تامین کننده مصارف مختلف شهری. صنعتی. کشاورزی میباشد.

مطالعات مربوط به ساماندهی بهره برداری از آب بازیافتی بمنظور جایگزینی پساب تصفیه خانه فاضلاب شهر نیشابور با آب چاههای کشاورزی دارای کیفیت مناسب شرب و انتقال آب این چاهها برای مصارف شرب شهر نیشابور در دست انجام میباشد.

بر اساس مطالعات انجام شده امکان تامین 43 تا76 درصدکسری آب شهر نیشابور بین سالهای 1385 لغایت 1410 از طریق جایگزینی پساب با آب چاههای کشاورزی وجود دارد،در این مقاله آخرین نتایج حاصل از مطالعات در دست انجام طرح جایگزینی پساب تصفیه خانه فاضلاب شهر نیشابور با آب چاهای کشاورزی و انتقال آب این چاهها برای تامین آب شرب شهر نیشابور ارایه میشود.

کلید واژه ها:مدیریت پایدار،آب زیرزمینی،دشت نیشابور،آب بازیافتی،آبهای غیر متعارف

 

1- مقدمه:

تاریخچه استفاده از پساب و کاربرد آن در جهان و ایران

"چرا باید منابع آبی با کیفیت خوب برای مصارف غیر شرب وبهداشتی اختصاص یابد.در حالی که به سهولت میتوان از آبهای با کیفیت پایین وبازیافتی و غیر متعارف برای این مصارف بهره گرفت"

این مطلب بیانیه شورای اجتماعی و اقتصادی سازمان ملل (UNEASC ) سال 1958 است در اواخر قرن بیستم این ایده قوت گرفت که تصفیه فاضلابهای شهری و صنعتی باید بتواند آب بازیافتی با چنان کیفیت تولید نماید که نه تنها دور ریخته نشود ، بلکه مصارف مطلوبی برای آن قابل پیش بینی باشد. این الزام علاوه بر غلبه بر شرایط کم آبی و جلوگیری از صرف هزینه های بسیار بالای توسعه منابع جدید آبی و حفاظت محیط زیست ،انگیزه استفاده از پساب فاضلاب در بسیاری از نقاط دنیا را بوجود آورد.فاضلابهای تصفیه شده یا آبهای بازیافتی عملا منابع آبی هستند که به راحتی و بدون صرف هزینه های زیاد در دسترس جوامع قرار دارد. همچنین از آنجا که تولید فاضلاب کمتر تحت تاثیر خشکسالی میباشد ،بنابر این میتوان پساب حاصل از فاضلاب تصفیه شده را به عنوان یک منبع آب پایدارحتی در مواقع خشکسالی بحساب آورد.

به جدول ذیل توجه فرمایید:

جدول شماره 1: تاريخچه مصرف پساب در امر كشاورزي

ردیف

سال مورد نظر

شهر /کشور

اقدامات انجام شده استفاده از پساب تصفیه شده

1

1550

آلمان

کشاورزی با فاضلاب از متداولترین کارها در بخش کشاورزی بود

2

دهه 1650

اینبورگ-  لندن- منچستر

آبیاری مزارع با پساب فاضلاب

3

1870

امریکا

اولین استفاده ثبت شده از پساب فاضلاب شهری برای کشاورزی بود

4

1897

وریمبی(استالیا)

آبیاری مزارع با پساب فاضلاب و امروزه حدود1000 هکتار از اراضی از طریق تصفیه فاضلاب آبیاری میشود.

5

1912

امریکا

آبیاری اراضی کشت ذرت،جو،چمن،پنبه،و یونجه

6

1914

ایالت کاليفرنيا

آبیاری مزارع 35 شهر بزرگ و کوچک با استفاده از فاضلاب تصفیه شده

7

1939

آلمان

فاضلاب تصفیه شده شهری در کشاورزی به مصرف رسید

8

1940

امریکا

از فاضلاب تصفیه شده و کلرزنی در کارخانه فولاد سازی استفاده شد

9

1968

نامیبیا

از پساب بازیافتی تصفیه شده پیشرفته فاضلاب برای تکمیل ظرفیت سیستم آبرسانی آب شرب استفاده شد

10

 

شیلی

جهت پروژه های مقیاس کوچک کشاورزی و خصوصا توسط هتل ها برای آبیاری چمن ها از فاضلاب تصفیه شده استفاده میشود

11

 

برزیل

از فاضلاب تصفیه شده بطور گسترده برای کشاورزی استفاده مجدد میشود و همچنین بعد از ضد عفونی برای مصارف بخش صنعت (منبع آب خنک کننده) استفاده میشود

12

 

مکزیک

گسترده ترین استفاده مجدد از پسابها در این کشور میباشد که استفاده در مقیاس بزرگ از فاضلاب خام جهت آبیاری پارکها و ایجاد دریاچه های تفریحی اتفاق می افتد

13

1984

توکیو

پروژه بازیابی آب در ناحیه SHINJUKU برای فلاش تانکهای 19 ساختمان بسیار بزرگ مورد استفاده قرار گرفت

14

1987

تیم اقتصادی سازمان ملل

تهیه گزارش ویژه مبنی بر استفاده مجدداز پساب تصغیه شده

15

1990

تمامی ایالتهای امریکا

کاربرد فاضلاب تصفیه شده در کشاورزی و صنعت متداول گردید

16

2000

امریکا

حدود 54% فاضلاب تصفیه شده در آبیاری زمینهای کشاورزی استفاده شده است

بعد از سال 1990 ضمن در خواست بیشتر برای مصارف فاضلاب تصفیه شده در دنیا بر کیفیت بهتر آن نیز تاکید گردید.در حال حاضر استفاده از پساب در دنیا از سال 1960 تا سال 1996 به دو برابر افزایش یافته است.همزمان با توسعه مصارف مجدد فاضلاب تصفیه شده مقررات و قوانینی هم از نظر چگونگی کیفیت فاضلاب تصفیه شده و هم از نظر نوع تصفیه مورد نیاز برای تامین کیفی مورد نظر مخصوصا در مواردی که بهداشت عمومی افراد در معرض و کاربران فاضلاب تصفیه شده مربوط میشود وضع گردید.

پتانسیل خوب این منبع آبی غیر متعارف بخاطر دارا بودن مقادیر قابل توجه مواد مغذی قابل استفاده گیاهان که موجب افزایش تولید و کاهش مصرف کود شده است .همچنین قابلیت مصرف آن در سایر فعا لیتها من جمله :صنعت، فضاهای سبزشهری، میادین ورزشی،پرورش آبزیان، وپرندگان آبزی وتولید گیاهان آبزی خوراک دام و بالاخره تقویت سفره آب زیرزمینی با تغذیه مصنوعی و....کاربرد آنرا عمومیت بخشیده است.در اواخر قرن 20مزاياي كاربردمجدد فاضلاب بعنوان گزينه اي در توسعه منابع آب رسما تاييد گرديد و توسط ايالات متحده امريكا و اتحاديه اروپا قانوني شد.در كشور ما نيز بعلت وقوع بحران كم آبي استفاده مجدد از فاضلاب جهت توسعه منابع آبي در دسترس وكاربرد آن در كشاورزي اهميت ويژه اي يافته است.

استفاده از پساب بقدري اهميت دارد كه فقط در بخش كشاورزي حداقل 20 نوع محصول خوراكي و11 نوع محصول غير خوراكي با آب بازيافت شده سابقه توليد چندين ساله را دارند .در صنعت براي خنك كردن ديگهاي بخار و كارخانه هاي كوره هاي رنگرزي و.... استفاده ميشود.متاسفانه مطالعات پروژه هاي تصفيه فاضلابهاي شهري بيشتر با توجه به جنبه بهداشتي الزام آورآن براي خلاص شدن از آن و دفع فاضلاب صورت گرفته است و به مسله اقتصادي استفاده مجدد از آب بازيافت يا توجه نشده و يا در مراحل آخر و كم اهميت ديده شده است.

با توجه به افزايش جمعيت كانونهاي جمعيتي بخصوص شهرهاي بزرگ، تامين آب مصرفي شهري از مشكلات و مسايل پيش روي مسو لين كشوري است از جمله در استان خراسان كه در اكثر شهرها با كمبود شديد آب مصرفي مناسب مواجه است .در استانهاي خراسان (شمالي-رضوي-جنوبي)از يكسو منابع آبهاي سطحي اندك است واز سوي ديگر تا شعاع 200كيلومتري هم براي تامين آب مصرفي بعضي شهرها باسرمايه گذاري كلان پروژه هايي در دست اجراء است ولي كمبود هنوز وجود دارد.مانند:پروژه انتقال آب شرب شهر مشهد از سد دوستي ويا انتقال آب شيرين از دشت گيسور به شهر گناباد.

در حال حاضر بيش از 85% آبهاي سطحي و زير زميني دشتهاي خراسان صرف فعاليت هاي كشاورزي ميگردد و حقابه هاي كشاورزي مزبور اكثرا از آبهاي متعارف مناسب براي مصارف شهري است ،جايگزين كردن آب بازيافت شهري با حقابه هاي كشاورزي از نظر فني و اجرايي مشكل نميباشد. براي عموميت دادن آن ،لازم است قوانيني در اختيار مراجع مربوطه قرار گيرد تا الزام آور براي بخشهاي كشاورزي و صنعت باشد و آب بازيافت شده جايگزين اين قبيل حقابه ها گردد. لازم به ذكر است كه در سالهاي گذشته خطي مشي تصفيه و استفاده مجدد از پساب در ايران به منظور حفاظت از منابع آب زير زميني بوده است،و استفاده از آبهاي بازيافتي در آبياري كشاورزي بصورت ساماندهي نشده اي بهره برداري شده است.

 

2- اثرات استفاده از پساب تصفيه خانه شهر نيشابور در توسعه اقتصادي و كشاورزي منطقه و نقش آن در منابع آبهاي زير زميني

يكي از گزينه هاي مطرح در تعادل بخشي به تراز منفي آب زير زميني دشت نيشابور استفاده از فاضلابهاي تصفيه شده براي آبياري محصولات كشاورزي است .نياز به منابع آبي جديد در مناطق خشك و نيمه خشك ، تدوين شدن استانداردهاي استفاده مجدد از فاضلابها ، و نياز به كاهش آلودگي منابع آب سطحي ،سه عامل عمده رويكرد كشورها به استفاده از فاضلابها در بخش كشاورزي ،صنعت و مصارف غير شرب ميباشد.عمده ترين گزينه مصرف آبهاي بازيافتي در كشورهاي نواحي كم اب و خشك استفاده از آبياري محصولات كشاورزي يا آبياري فضاي سبز است .

2-1 : معرفي شهرستان:

شهرستان نيشابور با جمعيت بالغ بر 200000 نفر در دامنه شمالي رشته كوههاي بينالود ودر فاصله 120 كيلومتري شهر مشهد واقع گرديده است  وبعد از شهرهاي مشهد و سبزوار سومين شهر با اهميت استان خراسان رضوي است.ارتفاع آن از سطح دريا 1100 متر و متوسط ميزان نزولات جوي ساليانه 216 ميليمتر است. در اين گزارش سعي شده است نتايج حاصل از مطالعات در دست انجام طرح جايگزيني پساب تصفيه خانه شهر نيشابور با آب چاههاي كشاورزي و انتقال آب اين چاهها براي تامين آب شرب شهر نيشابور و يا عدم برداشت از اين چاهها براي جبران بخشي از كسري سفره آب زيرزميني مورد بررسي قرار گيرد.بر اساس مطالعات انجام شده، كسري آب شرب مورد نياز روزانه شهر از 202000 متر مكعب رد سال 1385 تا 88800 متر مكعب در سال 1410 خواهد بود. ميزان كل پساب استحصالي روزانه در شهر نيشابور نيز از 8660 متر مكعب در سال 1386 تا 67650 متر مكعب در سال 1410 پيش بيني گرديده است  بنابراين امكان تامين 43 تا 76 درصد كسري آب شرب شهر نيشابور بين سالهاي 1385 تا 1410 از طريق جايگزيني پساب با آب چاههاي كشاورزي مناسب شرب حوالي شهر وجود دارد.

2-2 : دشت نيشابور:

دشت نيشابور جزيي از حوضه آبريز كالشور نيشابور است و در دامنه جنوبي ارتفاعات بينالود و در شمال شرق كوير مركزي واقع شده است. از شمال به خط الراس ارتفاعات بينالود ،از شرق به بلنديهاي ليلا جوق و يال پلنگ،از جنوب به تپه ماهورهاي نيزه بند، از غرب به حوضه آبريز دشت سبزوار محدود است.وسعت كل حوضه 7300كيلومتر مربع است كه 4100كيلومتر مربع آن رادشت و بقيه را ارتفاعات تشكيل ميدهد.رودخانه هاي مهم منطقه تحت مطالعه ،اغلب از ارتفاعات شمالي دشت سرچشمه ميگيرد و سيلاب خود را به كالشور ميريزد. اين رودخانه ها عبارتند از:

كالشور(بزرگترين)- ديزباد(مناسب براي مصارف شرب و كشاورزي)- دررود- خرو- بوژان(طغيان رودخانه در مرداد ماه سال 1366 و خسارات مالي و جاني) فاروب رومان- طاغون – بار- بقيع-اندرآب –حاجي بيگي.(تمامي رودخانه هاي ذكر شده با دبي متفاوت بعد سيراب كردن قسمتي از اراضي ،به كالشور ميپيوندند.)

2-3 :زير ساخت كشاورزي منطقه

در قسمتهايي از دشت نيشابور كه به كالشور نزديك است مشكل شوري خاك و آب ،مناسب نبودن زمين براي انجام عمليات زراعي مطرح شده است ،راه حل مناسب براي مقابله با اين مشكل ،انطباق با  آن از نظر زيست محيطي،تغيير گونه هاي كشاورزي و.... است.بدين معني كه در شرايط آّب و خاك شور بايستي نسبت به كشت گياهان زراعي يا باغي مقاوم به شوري مانند پنبه-جو-چغندر قند-گلرنگ-پسته اقدام نمود. در طرح مطالعاتي جامع آب شهرستان (جلد 9 طرح مطالعات احياء توسعه كشاورزي) اينگونه آمده است كه از تعداد 30رودخانه دايم وفصلي موجود در دشت نيشابور 19 مورد آن براي تعدادي از ماه هاي سال براي آبياري باغات استفاده ميشود. همچنين در گزارش مطالعات محاسبه بيلان منابع آب حوضه آبريز دشت نيشابور (1377) نشان ميدهد كه تعداد چاههاي پيزومتري موجود در سطح دشت نيشابور هر 65 كيلومتر يك حلقه چاه موجود است واز استانداردواقعي يعني هر 25 كيلومتر يك حلقه چاه برخوردار نيست.( چاههای مطالعاتی که برای اندازه گیری سطح آبهای زیر زمینی حفر میشود)

در جدول ذيل محصولات تحت كشت در چاههاي مورد مطالعه نشان داده شده است. 57% اراضي زير كشت محصولات پاييزه(سفيد برگ) شامل گندم-جو-كلزا- و43% مابقي به محصولات بهاره(سبزه برگ) وبا غات اختصاص مي يا بند. ملاحظه ميگردد كه بيش از 95% اراضي به كشت گندم و جو ،باغات،يونجه،پنبه،چغندر قند،ذرت علوفه اي،هندوانه بذري وگوجه فرنگي مربوط ميشود.

جدول شماره:2الگوي كشت در اراضي تحت آبياري  چاههاي بررسي شده

رديف

نوع محصول

سطح زير كشت(هكتار)

درصد از كل%

1

گندم

3137

4/29

2

جو

2903

2/27

3

محصولات باغي

1105

3/10

4

يونجه

784

4/7

5

پنبه

5/688

5/6

6

چغندرقند

451

2/4

7

ذرت علوفه اي

423

0/4

8

هندوانه بزري

419

9/3

9

گوجه فرنگي

183

7/1

10

سبزي و صيفي

173

6/1

11

كلزا

60

6/0

12

كلرنگ

20

2/0

13

زعفران

23

2/0

14

پياز

10

1/0

2-4 : معرفي تصفيه خانه فاضلاب نيشابور

  • اهداف طرح: هدف از اجراي اين طرح فاضلاب نيشابور در حل مشكلات موجود در زمينه دفع فاضلاب، استفاده از پساب تصفيه شده و حل مشكلات زيست محيطي منطقه است كه در 3 مدل 100 هزار نفري اجرا مي گردد.
  • · مشخصات طرح:
  1. خط انتقال و شبكه جمع آوري فاضلاب:

شبكه جمع آوري از نوع مجزا و جنس لوله هاي ان اكثرا از جنس پلي اتيلن دوجداره مي باشد. طول كل شبكه اجرا شده شامل 14 كيلومتر خط انتقال به قطر 1200 ميليمتر و 24 كيليومتر شبكه اصلي و 115 كيلومتر شبكه فرعي با لوله هايي به قطر 200 الي 800 ميليمتر است كه بالغ بر 22 درصد كل شهر را پوشش مي دهد.

  1. ايستگاه پمپاژ: ایستگاه پمپاژ تصفيه خانه با استفاده از 3 دستگاه اسكروپمپ با دبي 540 ليتر بر ثانيه، فاضلاب را به ارتفاع پمپاژ 5/4 متر به تصفيه خانه منتقل مي نمايد.
  2. مکان تصفيه خانه: تصفيه خانه درجنوب غربي نيشابور در زميني به مساحت 250 هكتار در كيلومتر 12جاده نيشابور كاشمر در مجاورت روستاي صومعه قرار دارد.
  3. روش تصفيه مدول اول: در اين تصفيه خانه فاضلاب به روش طبيعي و با استفاده از بركه هاي تثبيت هوازي و بي هوازي تا حد استانداردهاي مورد پذيرش سازمان حفاظت محيط زيست تصفيه مي شود.
  4. ظرفيت تصفيه خانه: ظرفيت تصفيه خانه جهت مدول اول 20000 متر مكعب در شبانه روز معادل 100000 نفر مي باشد كه با احداث مدول هاي دوم و سوم تا 300000 نفر قابل ارتقا است.
  5. مشخصات طرح:

جمعيت نهايي تحت پوشش طرح:  300 هزار نفر

تعداد مدولها:  3  مدول

ظرفيت هر مدول: 100 هزار نفر

مجموع مساحت استخرها در يك مدول :    35   هکتار

پوشش كف:   خاك رس كوبيده شده

پوشش بدنه:   ورق ژئوممبران

  • هزينه اجرا: هزينه ريالي اجراي مدول اول تصفيه خانه 31 ميليارد ريال و هزينه ارزي آن يكصد هزار يورو مي باشد.

شبكه جمع آوري: هزينه اجراي شبكه جمع آوري فاضلاب براي 165 كيلومتر خطوط اصلي و فرعي اجرا شده بالغ بر شصت و يك ميليارد ريال مي باشد

مديريت طرح: شركت مهندسي مشاور هيدروتك توس

مشاور: شرکت مهندسي مشاور طوس آب

پيمانكاران تصفيه خانه: شركت ساختماني رهستان- شركت مكرر- شركت ريتز آترو

 

3- ارزيابي اقتصادي طرح

آب زيرزميني نقش مهمي در رونق كشاورزي فارياب در ايران دارد. بطوري كه بيشتر از 60% توليد غلات در كشور از اين بخش مي باشد. در دسترس بودن آب زيرزميني به كشاورزان نواحي آبي كمك كرده تا توليدات خود را به اندازه 3 برابر كشاورزان نواحي ديم افزايش دهند. اين موضوع كشاورزان را واداشته تا بيش از بيش تلاش براي بهره برداري ازآب زيرزميني بعمل آورند و بدين ترتيب درآمدهاي خود را افزايش دهند. اين روند موجب شده است تا برداشت از منابع آب زيرزميني افزايش يافته و در نتيجه سطح آب زيرزميني در نواحي فارياب افت نمايد. تنزل سطح آب زيرزميني نه تنها باعث گران شدن هزينه پمپاژ آب زيرزميني مي شود، بلكه موجب كاهش كيفيت آب مي گردد. اين مشكلات موجب زيرسوال قرار گرفتن پايداري منابع آب زيرزميني براي استفاده كنندگان مختلف بويژه بخش كشاورزي گرديده است.

اين نياز وجود دارد كه مطالعات جامعي انجام شود تا بتوان دستورالعمل هاي راهنماي زارعين براي مديريت موثر منابع آب سطحي و زيرزميني تهيه نمود. اين مطلب نه تنها به كشاورزان كمك مي كند تا محصولات زراعي شان را افزايش دهند بلكه پايداري طولاني مدت محيط زيست را تضمين مي نمايد. مشكل اصلي در توسعه برداشت از منابع آب زيرزميني اين است كه مديريت آب زيرزميني نتوانسته همپاي با گسترش استفاده از آن پيش برود. اولين قدم براي مديريت این منبع، اين است كه بدانيم چه مقدار آب زيرزميني وجود دارد و چه كساني چه مقدار آب زيرزميني را از كجا برداشت مي نمايند. با عنايت به مشكلات جدي مديريت آب زيرزميني در استان پهناور خراسان، زيرحوضه نيشابور از حوضه آبريز رودخانه كالشور در اين استان براي انجام این تحقيق انتخاب گرديد. دشت نيشابور از جمله دشت هاي وسيع حوضه آبريز كالشور مي باشد كه بيشترين زمين هاي آبي را درخود جاي داده است. كل مساحت واحد هيدرولوژيك نيشابور 6962 كيلومتر مربع است كه از اين مقدار 4420 كيلومتر مربع دشت و مابقي ارتفاعات مي باشد در اين زير حوضه آبریز ساليانه بيش از 100 هزار هكتار (آمار سال زراعي 84-1383 برابر با 102500 هكتار) زير كشت محصولات مختلف زراعي و باغي آبي قرار مي گير و حجم زيادي از منابع آب زيرزميني (بيش از 96%) در بخش كشاورزي به مصرف مي رسد.

گزينه هاي مختلف استفاده از آب بازيافتي حاصل از تصفيه فاضلاب به شرح زير است:

  1. استفاده در آبياري محصولات كشاورزي(زراعت و باغات)
  2. تغذينه مصنوعي سفره هاي آب زيرزميني
  3. استفاده در پرورش ماهي و پرندگان آبزي
  4. مصارف صنعتي نظير مصرف بمنظور خنك كردن دستگاهها
  5. ساخت درياچه هاي مصنوعي براي ورزشهاي آبي
  6. استفاده در مصارف غير شرب شهري نظير شستشوي خيابانها و آبياري پاركها و فضاهاي سبز

عمده ترين گزينه مصرف آبهاي بازيافتي در كشورهاي نواحي كم آب و خشك، استفاده در آبياري محصولات كشاورزي يا‌ آبياري فضاي سبز است. در كشور ما نيز بسياري از مناطق و استانها دچار كمبود منابع آب در بخش هاي مختلف مصرف هستند،‌و وارد كردن آبهاي استحصال شده از پروژه هاي جمع آوري فاضلاب شهري به عنوان يك منبع جديد آبي، مي تواند كمك قابل توجهي در برداشت كمتر از منابع آب موجود بنمايد. در استان خراسان رضوي منبع عمده تامين كننده نيازهاي بخش كشاورزي، شرب و صنعت منابع آب زيرزميني هستنتد و در دهه هاي اخير برداشت بي رويه از اين منابع بسياري از دشتهاي استان را به حالت بحراني درآورده است. دشت نيشابور داراي اقليم نيمه خشك تا خشك است و آب زيرزميني منبع اصلي تامين كننده مصارف مختلف شهري، صنعتي و كشاورزي مي باشد.

 

4- مواد و روشها:

به منظور بررسي اقتصادي مصرف پساب در كشاورزي مسايل مختلفي را ميتوان در نظر گرفت.با استفاده از تخمين ساده زير ميتوان مقدار فاضلاب در شهر نيشابور و ميزان مواد مغذي موجود در ان را تاحدودي برآوردكرد و سپس براي آبياري از آن استفاده كرد.

چنانچه رشد جمعيت شهر نيشابور حدود 4/4،در افق برنامه سال 1410در نظر بگيريم در سال مزبور جمعيت حدود 400000 نفر خواهد بود و طبق الگوي مصرف آب شهري در حال حاضر(20متر مكعب در هر ماه براي يك خانوار)مصرف سرانه آب حدود 160ليتر در روز ميباشد طبق استانداردهاي شركت مهندسي آب و فاضلاب كشور 75% حجم مصرف آب تبديل به فاضلاب ميشود. اگر نرخ متوسط كاربرد پسا ب تصفيه شده براي آبياري در يك سال (365روز) حدود 4000متر مكعب در هر هكتار باشد با اين مقدار آب بازيافت شده ميتوان حدود 4380هكتار از اراضي دشت نيشابور را سيراب نمود.

(مصرف روزانه آب)                   m3 64000 = 160 * 400000

(پساب توليدي روزانه)               m3 48000 = 75% * 64000

(پساب توليدي ساليانه)            m3 17520000 = 365 * 48000

(هكتار در يك سال)                  m3 4380 = 4000  17.520.000

يعني درست برابر با4420هكتار زمين مستعد براي كشاورزي دشت نيشابور است كه در صفحات قبل ودر قسمت ارزيابي اقتصادي طرح عنوان شد. علاوه بر آن ميزان موادمغذي كه در فاضلاب وجود دارد منجر به استفاده نكردن از كودهاي شيميايي ميشود(در فاضلاب توليد شده انواع مواد مغذي از قبيل نيترو‍ژن.فسفر.پتاسيم وجود دارد)حال باتوجه به توليد برآوردي اين مقدار فاضلاب دفع شده در سال 1410 بايد برنامه ريزي وجود داشته باشد. به منظور استفاده صحيح از فاضلاب تمام هزينه ها ودر آمد ناشي از مصرف فاضلاب بايد در نظر گرفته شود. هزينه هاي مصرف فاضلاب شامل هزينه هاي مستقيم و غير مستقيم است كه عبارتند:

1-  هزينه هاي جمع آوري فاضلاب و انتقال(ابتدايي ترين و سرمايه برترين هزينه)

2-  هزينه هاي تصفيه و آماده سازي فاضلاب براي آبياري

3-  هزينه هاي پمپاژ و تاسيسات

4-  هزينه حمل تا مزارع و مناطق كشاورزي

5-  هزينه هاي امكان سنجي ومطالعاتي

6-  هزينه آبياري قطره اي(چون فاضلاب را نميتوان با استفاده از روشهاي باراني ،كرتي،ويا نواري استفاده كرد)

7-  هزينه هاي زيست محيطي

8-  هزينه هاي اجتماعي و بيماريهاي واگير ،انگلي

در آمدهاي حاصل از مصرف فاضلاب براي آبياري عبارتند:

1-درآمد ناشي از افزايش عملكرد پس از آبياري با پساب تصفيه شده. طبق مطالعاتي كه انجام شده است استفاده از آب غير متعارف در مقايسه با آب شيرين براي آبياري مزارع گندم،باقلا، برنج،سيب زميني و... عملكرد حدود 3برابر را نشان ميدهد.

2-كاهش استفاده از كودهاي شيميايي و كاهش هزينه هاي خريد كود

3-كاهش مصرف آب شيرين

4- درآمدهاي اجتماعي،يعني آبي راكه از محل صرفه جويي در مصرف كشاورزي بدست ميآيد باعث افزايش رفاه اجتماعي خواهد شد.

 

5- روشهاي برآورد اقتصادي مصرف فاضلاب

روشهاي مختلفي براي برآورد اقتصادي ،اجتماعي،و زيست محيطي مصرف فاضلاب وجود دارد ولي بصورت كلي ميتوان آنها را به دو روش:1- قيمت بازاري 2-قيمت غير بازاري(قيمت عوامل) بدست آورد.

در همه اين روشها كالا و يا خدمت زيست محيطي در بازار خريد وفروش نميشود وتنها ميتوان آنها را به روشهاي غير اقتصادي برآورد نمود.اگر يك پروژه در مصرف كنندگان رفاه مثبت ايجاد نمايد مصرف كننده بايد براي آن ميل به پرداخت داشته باشد. روشهايي كه در ارزيابي زيست محيطي مورد استفاده قرار ميگيرد عبارتند:

روش توليد،روش هزينه فرصت، روش لذت گرايي، روش ارزيابي مشروط و.......كه كاربرد تمامي اينها اثرات روي بيماريها،مرگ ومير،اكوسيستم،اثر تفريحي و......را مورد مطالعه قرار ميدهد.(اين روشها بر اساس ماخذ سازمان بين المللي مديريت آب(IWMI)سال2002مطرح شده است.

روش هزينه –فايده متداولترين روش براي ارزيابي اقتصادي آبياري با فاضلاب است كه بر اساس آن آبي كه ذخيره ميشود و كودي كه مورد نياز نيست بر اساس قيمتهاي بازاري ارزيا بي ودر فرمول گذاشته ميشود در مطالعه اي كه توسط كارشناسان سازمان بين المللي مديريت آب(International Water Management Instito)در شهر هارون آباد هند بررسي شده است از قيمت هاي بازاري آب و كود براي ارزيابي كاهش هزينه هاي مصرف فاضلاب بجاي آب شيرين استفاده شده است..مثلا در اين روش گل كلم با استفاده از آّب شيرين و فاضلاب آبياري شد وعملكرد آنها با هم مقايسه گرديد.نتايج نشان داد كه درآمدناخالص حاصل از آبياري با فاضلاب تقريبا دو برابر استفاده از روش آبياري شيرين است. مشكل ديگري كه در كشورهاي جهان سوم ودر زمينه ارزش اقتصادي آب وجود دارد اينست كه اين كشورها كمتر به ارزش ذاتي آب توجه دارند وباتوجه به عدم جانشين پذيري، اين كالابا مسايل مربوط به فاكتورهاي اقتصادي مانند اصل كميابي، قيمت تمام شده،داراي منحني هاي عرضه و تقاضا و......ارتباط دارد.

6- تحليل و نتيجه گيري

با توجه به مطالب ارايه شده، نتيجه گيري در 5محور عمده اعلام ميگردد

6-1 محور اول:وضعيت منابع آب

*منابع آب سطحي: با توجه به مشكلاتي كه در سرشاخه هاي شمالي و جنوبي رودخانه كالشور وجود دارد و آب انها نيز شور است،لذا اميدي به تامين اضافي آب از محل منابع سطحي وجود ندارد.

*منابع آب زيرزميني: اين منابع كه اكثر آنها جهت مصارف شرب استفاده ميشود وبدليل بيلان منفي و اضافه برداشت از انها ساليانه افتي معادل 30سانتيمتر بطور متوسط رادارا است،لذا انتقال قسمتي از كمبود آب مصرفي شهري از محل طرح جايگزيني آب بازيافت حاصل از تصفيه فاضلاب شهري با منابع آب كشاورزي تنها راهكار پيش رو بنظر ميرسد كه داراي مخاطره اي براي سفره آّب زير زميني نباشد.

6-2 محور دوم: بررسي ميزان فاضلاب و پيشرفت شبكه و محل و نوع تصفيه خانه

در افق سال 1410 جمعيت شهر نيشابور بالغ بر 400000نفر خواهد شد.از طرفي ساليانه 63/32 ميليون متر مكعب آب مورد نياز است،چنانچه از تمامي پتانسيلهاي موجود وفنون روزنيز استفاده شود باميزان حداكثر پمپاژ20ساعت درروز بازهم بيش از 18ميليون متر مكعب كسري آب داريم كه تامين اين كسري ميسر نخواهد بود پس بهترين روش اينست كه با يك برنامه ريزي رقيق بتوانيم از اين 74 درصد آبي كه از طريق سيستم توزيع آب شهري به مصرف شهروندان ميرسد و نهايتا بصورت مستقيم تبديل به فاضلاب ميگرددو نهايتا اينكه در افق سال 1410مقدار كل فاضلاب استحصالي روزانه بالغ بر حدود 68000متر مكعب خواهد شد،بديهي است كه اين حجم فاضلاب منبع بالقوه باارزشي بعنوان آب غير متعارف محسوب ميشود.

6-3 محور سوم:محل چاههای جایگزین شونده با آب بازیافت

با بررسی بعمل آمده مشخص گردیده است که کیفیت آب چاههای واقع بین تصفیه خانه فاضلاب شهر نیشابور برای امر جایگزینی با آب مناسبتر از سایر چاهها است.هر چه تراکم چاههای جایگزین شونده بیشتر باشد(چاهها به هم نزدیکتر باشند) بعلت کاهش طول لوله خط انتقال آب بازیافت و انتقال آب چاهها،سرمایه گذاری اولیه کمتر میشود.

6-4 محور چهارم: بررسی وضعیت مالکیت چاههای آب جایگزین شونده

در وهله اول چاههای با مالکیت فردی و عمومی وسپس چاههای با مالکیت مشترک برای طرح جایگزینی انتخاب خواهد شد.

6-5محور پنجم: برآورد آب مصرف سالیانه فضای سبز

شهرداری به طورسالانه حدود80000مترمکعب آب ازشبکه آب شرب شهری برداشت می کند.درصورتی که آب بازیافت شده به حوالی شهرانتقال یابدبهترین گزینه تامین نیازفضای سبزشهری خواهدبود.باتوجه به اینکه نه تنها آب بازیافت شده برای فضای سبزمضرنیست بلکه بادارابودن موادمغذی ومفیدبرای گیاهان فضای سبزازآب معمولی بهتراست .

 

7- پیشنهادات :

درپایان چندپیشنهادبرای طرح تحقيقی فوق اعلام می گردد.

الف)بسط وتوسعه فعالیتهای ترویجی:

این فعالیت ها می تواندشامل فروش پساب که درحال حاضرحدود100لیتربرثانیه تولیدشده ودرحاشیه رودخانه کال شورتخلیه می شودبه صورت خام به کشاورزان پیمانکارفروخته شودتادرمحوطه تصفیه خانه به زراعت نباتات صنعتی وعلوفه ای اقدام گردد.همچنین باغرس وکاشت نمودن نهال پسته می توان ازپساب فاضلاب جهت آبیاری این محصول استفاده نمودلازم اینگونه فعالیتها ایجادیک ارتباط باشوراهای اسلامی شهرها وترویج وآموزشهای لازم می باشد.

ب)ترتیبی اتخاذگرددقبل ازتولیدآب بازیافت شده حقآبه داران ومصرف کنندگان شناسایی شوند

ج)پرورش آبزیان :

به این صورت که درمحل خروجی تصفیه خانه استخرهای ذخیره آب بازیافت شده ایجادنمودواقدام به پروش ماهی وآبزیان شودوسپس آب بازیافت برای کشاورزی پمپاژگردد.

د)بخش خصوصی می توانددرتصفیه خانه درکناربرکه های پرورش ماهی برکه های تولیدعلوفه ماهی ایجادنمایدعلوفه های ماننداسفناج ونیلوفرآبی ،گل ابریشم،سبزیجات باطمع تندویژه آبزیان ،انواع جلبکها و..........

 

8 - منابع ومراجع:

[1] مجموعه مقالات آّياري با فاضلاب تصفيه شده(جنبه هاي زيست محيطي)كميته ملي آبياري و زهكشي ايران-توكلي.م.طباطبايي.

[2] تجارب و پيامدهاي استفاده از آبهاي بازيافتي منطقه خاورميانه-دكتر صقر اسالم.سمينار جايگاه آبهاي بازيافتي.خرداد 87 مشهد(مهندسين مشاور سروآب)

[3] مجموعه مقالات سومين كنفرانس بين المللي مديريت منابع آب ايران.تبريز خرداد87(مديريت آب و استفاده مجدد از پساب در كشاورزي.علي لياقت)

[4] مجموعه مقالات سومين كنفرانس بين المللي مديريت منابع آب ايران.تبريز خرداد87(ارزيابي اقتصادي مصرف فاضلاب در كشاورزي(مظفري وشعباني)

[5] مجموعه مقالات اولين سمينار جايگاه آّهاي بازيافتي.خرداد 87 مشهد(مهندسين مشاور سروآب)

[6] كتاب منابع ومسايل آب استان خراسان.مولفان"دكتر ولايتي ومهندس توسلي"انتشارات آستان قدس رضوي

[7] مجموعه مقالات سومين كنفرانس بين المللي مديريت منابع آب ايران.تبريز خرداد87 (ضرورت استفاده مجدد از فاضلاب-دكتر ع.مصداقي نيا)

[8] مجموعه مقالات اولين سمينار جايگاه آّهاي بازيافتي.خرداد 87 مشهد(فرصت ها و چالشهاي كاربر پساب در كشاورزي.دكتر امي عليزاده)

[9] مجموعه مقالات اولين سمينار برنامه ريزي ومديريت شهري(دانشگاه فردوسي مشهد اسفند86)

[10] گزارش مطالعات مرحلع اول "بازيافت حاصل از تصفيه فاضلاب شهر نيشابور"فصل 7 تابستان 87 مهندسين مشاور سروآب

[11] گزارش مطالعات مديريت ساماندهي آب بازيافت حاصل از تصفيه فاضلاب شهر نيشابور. ارديبهشت 85 مهندسين مشاور سروآب

[12] مجموعه نشريات داخلي پيام ويژه شركت آب و فاضلاب خراسان رضوي

آخرین بروزرسانی درسه شنبه, 11 آبان 1389
 
Template url :

abfakhorasan.ir

روشهای بهره برداری آب ازمنابع غیرمتعارف

پورتال شركت آب و فاضلاب خراسان رضوي

شركت آب و فاضلاب خراسان رضوي، آبفا، آب، آب و فاضلاب، فاضلاب، روابط عمومي، وزارت نيرو، كنتور، قبض، مشتركين، مناقصه، گالري عكس، خراسان رضوي، خراسان، پورتال، تحقيقات، اشتراك آب، خط انتقال، توسعه، اصلاح و توسعه، ديماند، توزيع آب، بهسازي، نوسازي، كلر، ژاول، شبكه، مخزن، تأسيسات، پمپاژ، حفر، آب‌بها، بهاء، فاضلاب‌بها، water، wastewater، khorasan، khorasan razavi، office، khorasan razavi water & wastewater، اخبار، اطلاعیه، نیشابور، تربت حیدریه، سبزوار، تربت جام، تایباد، گناباد، سرخس، قوچان، پرتال، آب شرب, پرتال سازمانی راژمان, پرتال سازمانی, پرتال، خدمات مشتركين، درخواست انشعاب، انشعاب، Rajman Enterprise Portal:

پرتال شرکت آب و فاضلاب خراسان رضوی قدرتمند شده با پرتال سازمانی راژمان و پیاده سازی شده توسط شرکت سازه های اطلاعاتی راژمان

پرتال سازمانی شرکت آب و فاضلاب خراسان رضوی
Portal template designed by : طراحي قالب هاي حرفه اي وب سايت